سیری در سیاحت نامه ی ابراهیم بیگ

اشاره :مقاله ای که می خوانید قبلاً در مجله ی رشد زبان و ادبیات فارسی ( شماره ی 60 ،زمستان 1380 ) به چاپ رسیده است.مطالبش برای درس حاکم وفراشان ، ادبیات سال اول دبیرستان مناسب است.

مقدمه

در اواخر دوره ی ناصری (احتمالاًسال1312ه.ق) در استانبول کتابی چاپ ومنتشر شد که به زودی به ایران آمد .این کتاب در بیداری ملت ایران وسرعت بخشیدن به تغییر رژیم استبدادی به مشروطه بسیار مؤثر بود. نگاهی به کتاب های مشروطه ی ایران نشان می دهد که «سیاحت نامه ی ابراهیم بیگ» تا چه اندازه در آگاهی وتهییج احساسات مردم سهیم بوده است.

سیاحت نامه به سرعت در سراسر ایران زبانزد شد ودست به دست گشت.مردم با حرص و ولع آن را می خواندند واز این که نسبت به اوضاع نا به سامان کشور بی تفاوت بوده اند ،متأثر می گشتند.

سیاحت نامه ی  ابراهیم بیگ را می توان تنها کتاب آموزش تئوری برای تقویت  دانش سیاسی انجمن های آزادی خواه ایران دانست¹. ناظم الاسلام کرمانی ، احمد کسروی،ادوارد براون و عبد الله مستوفی هریک به تأ ثیر این رمان اجتماعی اشاره کردند.²

ما در این مقال به بررسی زندگی مؤلف این اثر گران سنگ وموضوع آن می پردازیم ودر پایان درباره ی درس«حاکم و فراشّان»کتاب اوّل دبیرستان نکاتی را متذکّر می شویم.تا چه قبول افتد وچه در نظر آید.

نمایش نامه ی عرفان سرخ (با اقتباس از گنجینة الاسرار عمّان سامانی)

اشاره:

عاشورا، منشور رنگارنگی است که می توان و باید آن را از زوایای گوناگون به نظاره نشست. گروهی از منظر دین و عقیده به این منشور   پرنور نگریسته اند و داد سخن داده اند.برخی از دیدگاه اجتماعی آن را بررسی کرده اند و علت ها و عوامل آن را بر شمرده اند و جماعتی عاشورا را از بُعد سیاسی آن کاویده اند و بِزَنگاه های آن را بازگو کرده اند. تنی چند از شاعران و عارفان هم با نگاه عرفانی به شناخت عاشورا و حوادث آن پرداخته اند که حاصل آن برداشت های شیرین و دل نشین از آن حادثه ی غم بار است.

عمّان سامانی شاعر اهل دل و خوش ذوق عصر قاجار از این زاویه به تماشای عاشورا رفته است و منظومه ای بی بدیل ساخته که سراسر شور و شیدایی و یک پارچه عشق و ایمان است. اشعار آب دار و ماندگار او سال هاست که با جان و دل دوست داران اباعبدالله الحسین(ع) هم ساز و هم نواست.

شاعر دل آگاه سامانی، امام حسین (ع) را عارف سالکی می داند که در راه دوست آن چه دارد نثار می کند و تا مرحله ی فنای فی الله و بقای بالله پیش می رود. ازدیدگاه او، امام حسین(ع) اولین و برترین دل داده ای است که پیمان عاشقی را به سر می برد و سرّ آفرینش آدمی را برای ملائکه ی مقرّب فاش می کند.

نمایش نامه ی عرفان سرخ برگرفته از منظومه ی گنجینة الاسرار عمّان سامانی است. نگاهی عرفانی به حادثه ی خون رنگ عاشورا که جز زیبایی و شیدایی در آن نمی بیند، همان گونه که حضرت زینب(س) درباره ی این حادثه ی عظیم و طاقت سوز فرمود: ما رَأیتُ إلا جَمیلا.

لازم به ذکر است که دراجرای این نمایش نامه موسقی و نور اهمیت زیادی دارد.همچنین اگر

اگر امکانات پرژکتور و دیتا شو نبود می توان تمام کلیپ ها را حذف کرد و یا با صوت ارائه نمود.